BÀI THƠ “CÚC ƠI!” CỦA YẾN THANH – NƯỚC MẮT RƠI THÀNH CON CHỮ


Kỷ niệm ngày Quốc tế Phụ nữ (8/3/1890 - 8/3/2009)


   Sắp tới ngày 8/3 ngày này sẽ ngập tràn những bó hoa tươi thắm những lời chúc tốt đẹp nhất dành cho phái đẹp. Phụ nữ luôn xứng đáng được tôn vinh như thế và không chỉ trong một ngày 8/3!

   Những ngày này nhìn chị em mắt sáng môi tươi nói cười tíu tít lòng bỗng chạnh nhớ về một thời chưa xa. Ngày ấy...vào lúc 16 giờ ngày 24 tháng 7 năm 1968 tại ngả ba Đồng Lộc máy bay Mỹ trong một đợt bắn phá đã giết chết 10 cô gái đang ở độ tuổi tươi đẹp nhất của một đời người họ đã ra đi khi " Gối còn thêu dở/ cơm chiều chưa ăn". Đã có nhiều tác phẩm viết về sự hy sinh anh dũng ấy trong đó bài thơ " Cúc ơi" của Yến Thanh chắc chắn sẽ có sức lay động và ám ảnh dài lâu đối với người đọc.

                                   
Ngả ba Đồng Lộc

CÚC ƠI!


                         Chị Hồ Thị Cúc
   Tiểu đội đã xếp một hàng ngang

Cúc ơi em ở đâu không về tập hợp?

Chín bạn đã quây quần đủ hết

Nhỏ - Xuân - Hà - Hường - Hợi - Rạng - Xuân - Xanh

A trưởng Võ Thị Tần điểm danh

Chỉ thiếu mình em

(Chín bỏ làm mười răng được!)

Bọn anh đã bới tìm vẹt cuốc

Đất sâu bao nhiêu bọn anh không cần

Chỉ sợ em đau nên nhát cuốc chùng

Cúc ơi! em ở đâu?

Đất nau lạnh lắm

Da em xanh

Áo em thì mỏng!

Cúc ơi! em ở đâu?

Về với bọn anh tắm nước sông Ngàn Phố

Ăn quýt đỏ Sơn Bằng

Chăn trâu cắt cỏ

Bài toán lớp Năm em còn chưa nhớ

     Gối còn thêu dở

Cơm chiều chưa ăn.

Ở đâu hỡi Cúc

Đồng đội tìm em

Đũa găm cơm úp

Gọi em

Gào em

     Khan cổ cả rồi

 Cúc ơi!


      YẾN THANH


   Khoảnh khắc đau xót nhất xúc động nhất của cảnh âm dương ly biệt giữa người sống với người chết là lễ khâm liệm nhập quan với "đũa găm cơm úp" và "hú hồn gọi vía": Đó là nỗi đau chung của nhân tình.

Trong bài thơ "Cúc ơi!" nỗi đau này xen lẫn cảm phục về người con gái 24 tuổi đời đã hy sinh vì sự nghiệp cứu nước khi "gối còn thêu dở/Cơm chiều chưa ăn" - người con gái chớm bước vào ước mơ tình yêu đôi lứa và hy sinh tức tưởi trong cái chết chưa có hạt "cơm chiều" vào bụng!...

Bài thơ của Yến Thanh không có câu chữ cụ thể nào nói về tội ác giặc Mỹ xâm lược trong chiến tranh phá hoại miền Bắc ngày 24 tháng 7 năm 1968 đã giết chết 10 cô gái thanh niên xung phong đang ở độ tuổi tươi đẹp nhất của một đời người nhưng có sức thổi bùng ngọn lửa căm thù giặc Mỹ trong trái tim người đọc qua việc tác giả dựng lại chân dung người nữ thanh niên xung phong Hồ Thị Cúc và nỗi xót thương của đồng đội. 

 Hồ Thị Cúc cũng như hàng triệu cô gái Việt Nam khác: chân chất hiền lành như "củ khoai củ sắn"... Cuộc đời lao động lam lũ "chăn trâu cắt cỏ" với mơ ước bình dị của một con người: được yêu đương được học hành... Thế mà chị đã vĩnh viễn ra đi!

Chiến tranh xâm lược luôn gắn liền với tội ác. Sự thật đó không bao giờ cũ dù nó xảy ra hôm nay hôm qua hoặc lâu hơn nữa...

Sức lay động và sự ám ảnh tâm hồn người đọc của bài thơ "Cúc ơi!" Không chỉ ở thời điểm xúc cảm nhất của cảnh âm dương ly biệt và hình ảnh người đã mất mà còn là tình cảm của những người sống người đồng đội của Hồ Thị Cúc cùng tiểu đội 4 thanh niên xung phong.

Hình tượng xuyên suốt bài thơ là người "anh" đồng đội đang vừa đào vừa "bới" vừa "gọi" vừa gào" đến "khan cổ" người "em" thanh niên xung phong Hồ Thị Cúc...

Nhịp thơ ngắt quãng câu thơ ngắn dài theo tiếng khóc tiếng nấc của những người đồng đội. Cho đến cuối bài mỗi dòng thơ chỉ còn 2 chữ như tiếng gọi đã khàn : Gọi em/gào em/.../ Cúc ơi!

Ngôn ngữ thơ chứa chan cảm xúc yêu thương. "Bọn anh đã bới tìm vẹt cuốc/.../ Cúc ơi! em ở đâu?/Đất nâu lạnh lắm/Da em xanh/Áo em thì mỏng/Cúc ơi! Em ở đâu?.

Tiếng gọi "Cúc ơi" lặp đi lặp lại 5 lần trong bài thơ không những diễn tả khung cảnh vừa đào vừa bới vừa gọi vừa gào người đồng đội "không về tập hợp" của những người còn sống mà còn day dứt ám ảnh người đọc về nỗi đau của sự mất mát hy sinh...

Cái nghĩa cái tình của những người cùng chí hướng trong những năm kháng chiến gian lao đáng quý biết bao!

   Bài thơ có giọng điệu riêng "rất Hà Tĩnh". Đó là những địa danh những sản vật của miền đất Hương Sơn nơi có "Sông Ngàn Phố" có "quýt đỏ Sơn Bằng" có cách nói quen thuộc "Chín bỏ làm mười răng được". Phải chăng quê hương Hà Tĩnh vẫn là nơi neo đậu vĩnh viễn của những người con gái thanh niên xung phong đã hy sinh ở ngã ba Đồng Lộc dù họ đã về miền Tiên nữ...?

   Khi viết bài thơ "Cúc ơi!" Yến Thanh không phải là nhà thơ đã thành danh - anh là cán bộ kỹ thuật của ngành giao thông vận tải. Dù vậy thi phẩm đã sống trong lòng bạn đọc đến nay đã hơn 40 năm do được nhà thơ sáng tác trong trạng thái tâm lý xúc cảm dâng trào. Quy luật cảm hứng trong sáng tác thơ đã giúp Yếu Thanh vượt qua những khuôn mẫu thủ pháp kỹ thuật của ngôn từ để từ tâm não mình nước mắt thoát ra rơi  thành con chữ...


·            
Hồ Thị Cúc là nữ thanh niên xung phong thuộc tiểu đội 4 Đại đội 552 tổng đội 55 do chị Võ Thị Tần làm tiểu đội trưởng đã anh dũng hy sinh cùng tiểu đội của mình khi đang san lấp hố bom sau đợt bắn phá của máy bay Mỹ ở Ngã ba Đồng lộc (Hà Tĩnh) vào 16 giờ ngày 24 tháng 7 năm 1968.

      ·             Tác giả Yến Thanh (tên thật là Nguyễn Thanh Bính) cán bộ phụ trách kỹ thuật của ngành giao thông vận tải có mặt lúc đó đã nghẹn ngào viết lên bài thơ này.

thuan an

Đúng vậy bạn ạ "có cái chết hóa thành bất tử" và cũng "có người sống mà như qua đời".

Nguyễn Ngọc Tú

Các cô hy sinh còn sớm quá tuổi thanh xuân gắn liền với sức sống của đất nước ta :):) số phận con người thật không thể lường trước được điều gì cả nay sống mai chết mà các cô đã để lại cho đời bao tiếng thơm còn mãi mãi lưu truyền cho hậu thế

Thuận An

Chào bạn Bảo Lâm! Cảm ơn bạn đã ghé thăm và đồng cảm.
Mình cũng vừa tới Đồng Lộc thắp nén hương tưởng nhớ các chị cầu mong các chị yên nghỉ. Cuộc sống ngày nay còn ngổn ngang quá...càng buồn hơn.

Bảo Lâm

Cám ơn!

Hè rồi mình có đi Nga Ba Đồng Lộc thực sự không dấu nổi cảm xúc tôi đa khóc các chị không thành lời.Từ sâu thẳm nơi tâm hồn tôi rất thương các chị như những người ruột thịt. Nghe chị bộ đội đọc bài thơ Cúc ơi tôi nghẹn ngào vô cùng nay thấy trên blog cua Thuận mà tôi đọc lại vần không liền mạch được. Cám ơn nhà thơ Yến Thanh cám ơn thuận để tôi có được bài thơ hay rất thật này.

hienthuan

Chào anh!có anh tham gia trên này vui quá. Hy vọng anh em mình sẽ có nhiều điều trao đổi cùng nhau.Em sẽ gọi điện cho anh sau nhé.

Đỗ Trọng Phụng

Thw gui Thuận

Thuận ơi! Đỗ Trọng Phụng đây cảm ơn nhwng lời tốt đẹp của bạn! Cho anh số máy đt đi. Số máy của anh là: 01666 736 732. Có đt mới liên lạc với nhau.

hienthuan

Ùi cảm động quá! Xin cảm ơn anh và thay mặt mụ vợ tui cảm ơn anh lần nữa.Tui se "chuyển" ngay bây giờ đây.
Chúc anh chị vui khỏe nhé!

Lê Hoàng

Nhân ngày QTPN xin được nhờ anh chuyển dùm tới chị nhà lẵng hoa tôi "sắm" trên mạng. Xin chúc chị nhà khỏe mãi đẹp mãi hạnh phúc tràn trề và luôn tươi thắm như những bông hoa tươi thắm nhất!
undefined

hienthuan

Chào anh Nguyễn Sỹ Hồ!
Cảm ơn anh đã ghé thăm góp ý và cho ảnh chị Cúc để tôi bổ sung vào bài viết.
Trước lạ sau quen hy vọng dần dần chúng ta sẽ biết về nhau nhiều hơn.
Theo đường link tôi đã đọc bài " Nhớ về Đồng Lộc" của chị Lê Lan được hiểu thêm về gia đình anh.
Thân mến!

Nguyễn Sỹ Hồ

Gửi Thuận An !

Hễ đâu có nói đến sự hy sinh của các liệt sĩ là bị xúc động anh ạ !
Năm 2006 chúng tôi về thăm quê . Chúng tôi đã đưa các con về thăm Ngã ba Đồng Lộc . Vợ tôi (quê QT nhưng cũng rất HT) có cảm xúc và viết mấy dòng .
Bài viết này anh bổ sung thêm ảnh của Hồ Thị Cúc nữa thì cõ lẽ sinh động hơn .
Thú thực tôi chưa biết nhiều về anh nên xưng hô như thế đã .